TSE AİTM YÖNETMELİĞİ MÜSAADE EDİLEN TADİLATLAR UYGULAMA ESASLARI  

Bir aracın motor ve şasi değişikliği dışında  kısmi komplelerinin aynı karakterdeki orijinalleri veya ana üreticinin onayladığı alternatifleri (tip onayı kapsamında bulunan) ile değiştirilmesi tadilat kapsamında değildir. Ancak Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi hükümleri saklıdır.

Ekonomik ömrünü doldurması veya başka nedenlerle hurda olduğu saptanmış olan ve trafik kaydı silinmiş bulunan araçlara tadilat yapılamaz ve yeniden tescil edilemez.

Tadilatı yapılacak aracın tadilatla ilgili aksam, teknik ünite veya sistemi “E” ve/veya “e” belgeli ise, belgelerinde o araca uygulanabileceği belirtilmiş ve montaj talimatı varsa,  sadece montajı yapan firma Teknik Sorumlusunun uygunluk beyanı  aranır.

Projeye tabi olmayan tadilatlar; bu Ekin 4 üncü maddesinde yer alan tadilatlar dışında kalan ve tanıtma bildirimlerindeki özellikleri değiştirmeyen  ve araçlarla ilgili  kanun veya yönetmeliklerin sınırları içerisinde kalan  tadilatlar için Ek V/D’ye  göre sınırlı tadilat bildirimi düzenlenir ve Bakanlık veya yetkili kılacağı kuruluşa onaylattırılır. Onaylı nüshalardan biri Araç Muayene İstasyonuna verilir ve aracın trafiğe tescili için Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi uygulanır.  

Tadilat sırasında değişen veya ilave edilen kısımlar nedeniyle aracın aksam, sistem ve ayrı teknik üniteleri kapsamında değişiklik yapılması   durumunda, yapılan değişiklik ve bu değişikliğin etkilediği sistemler, bu Yönetmeliğin Ek VII ve diğer ilgili hükümlerini karşılamalıdır.

Yapılan tadilat aşağıda belirtilen tadilatların birden fazlasının kapsamına giriyorsa, her biri ayrı ayrı değerlendirilir.

Motor değişikliği veya tadilatı

Tip Onayı Belgesine istinaden Uygunluk Belgesiyle tescil işlemi yapılmış olan  araçlar üzerinde yapılacak motor değişikliğinde Ülkemizde yürürlükte olan ilgili yönetmeliklerin güncel seviyelerini sağlayan motorlar kullanılmalıdır.

İmalat Yeterlilik Belgesine istinaden Teknik Belgeyle  tescili yapılmış araçlar üzerinde yapılacak motor değişikliğinde ilgili yönetmeliklerin en az temel seviyesini sağlayan motorlar kullanılmalıdır.

Motor’un gücü vb. genel özelliklerini etkileyecek, parça değişiklikleri, tadilat seti kullanımı veya işlemci programlarında değişiklik yapılması durumunda, eksoz emisyon ve araç gürültüsünün ilgili yönetmelikler de belirtilen değerler içinde kaldığı  tevsik edilmelidir.

Aracın orijinal tipinin haricinde başka bir motor (yeni, çıkma veya yenileme yapılmış olanlar dâhil)  kullanılması (Motor’un gücü vb. genel özelliklerini etkileyecek, parça değişiklikleri, tadilat seti veya işlemci programlarında değişiklik yapılması) durumunda, eksoz emisyon ve araç gürültüsünün ilgili yönetmelikler de belirtilen değerler içinde kaldığı Yetkili Servis Raporları ile tevsik edilmelidir.

Eksoz emisyonu:70/220/AT (Ek VII Madde 1.2), dizel için 72/306/AT veya ECE-R 24 (Ek VII Madde 1.11).

Araç dış gürültüsü: 70/157/AT veya ECE-R 51. (Ek VII Madde 1.1)

Tadilat Seti, tadilatı yapan imalatçı tarafından tanımlanacaktır. Tadilat seti için uygunluk onayı alınmış olacaktır?????

Aracın orijinal tipindeki motor, yenileme işlemi yapılmış olanlar dâhil,  kullanıldığı takdirde, Sınırlı tadilat bildirimi ile, proje gerektirmeden değişiklik yapılır.

Aracın orijinal tipindeki motor (yeni, çıkma veya yenileme yapılmış olanlar dâhil)  kullanıldığı takdirde, sadece Sınırlı Tadilat Bildirimi (Ek-1) onaylanır.

Sınırlı Tadilat Bildirimi ekleri: Ruhsat aslı veya noter tasdikli sureti, motor faturası (marka, tip, yakıt türü bilgileri olacak), üretici firmadan alınmış orijinal motora ait bilgileri içeren kayıt.

 Aktarma organları tadilatı ve PTO (Yardımcı güç çıkışı) uygulaması

Farklı sayıda hız kademesi olan dişli kutusu takılması, otomatik vites takılması veya otomatik vitesten düz vitese dönüştürülmesi gibi aktarma organları tadilatlarında, hız göstergesinin Ek VII madde 1.17’yi,  frenlerin madde 1.9’u ve gürültü seviyesinin madde 1.1’i, ayrıca 97/27/AT Yönetmeliğinde belirtilen tırmanma yeteneğini şartlarının sağlandığı tevsik edilmelidir.

Uygunluğu tip onay belgesi veya teknik servis raporu ile tevsik edilecektir. Ayrıntılı açıklamalar Ek VII’nin metinde belirtilen maddelerinde  yer almaktadır.

Direksiyon  sistemleri tadilatı 

Mekanik direksiyondan hidrolik direksiyona dönüşüm, direksiyon simidi çapının küçültülmesi gibi direksiyon sistemleri tadilatında  Ek VII madde 1.5’de belirtilen şartları sağladığı tevsik edilmelidir.

Uygunluğu tip onay belgesi veya teknik servis raporu ile tevsik edilecektir. Ayrıntılı açıklamalar Ek VII’nin metinde belirtilen maddelerinde  yer almaktadır.

Şasi  tadilatı

Komple şasinin veya araç tanıtım numarası bölümü olan kısmının yenisiyle değiştirilmesi gereken durumlarda tadilat,  imalatçı firmanın bu konuda yetkilendirdiği servis tarafından yapılır.

Yetkilendirme belge ile ibraz edilmelidir.

M kategorisi aracın N kategorisi bir araca dönüştürülmesi

Yapılacak tadilatın projesi çizilir, kasa ilave edilecekse Ek VIII uygulanır.  Ek VII  madde 1.1, madde 1.3, madde 1.8, madde 1.9, madde 1.20, madde 1.42, madde 1.48 ve madde 1.53’e uygunluğu tevsik edilmelidir.

Bu madde aracın şasili olması ve kasa ilave edilmesi durumuna yönelik olup, uygunluğu tip onay belgesi veya teknik servis raporu ile tevsik edilecektir. Ayrıntılı açıklamalar Ek VII’nin metinde belirtilen maddelerinde  yer almaktadır.Bu konuda STB yazısı çerçevesinde TSE tamimi/yazısı bulunup, eklenecek.

N kategorisi kapalı kasa (van, panelvan) araçtan M kategorisine dönüşüm.

Kapalı kasa kamyon (van) veya kamyonet (panelvan) olarak imal edilen araçların, yapısı itibariyle uygun olması halinde M₂ veya M₃ kategorisi yolcu aracına dönüşümü.Yük dağılım ve koltuk yerleşimini gösteren proje yapılır. Ek VII madde 1.1, madde 1.9, madde 1.44, madde 1.50’de belirtilen şartlara uygunluğu tevsik edilecektir.

ABS fren sistemi olmayan araçlarda, fren sisteminin uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilecektir. Ayrıntılı açıklamalar Ek VII’nin metinde belirtilen maddelerinde  yer almaktadır.

Kapalı kasa kamyon (van) veya kamyonet (panelvan) olarak imal edilen araçların, yapısı itibariyle uygun olması halinde M₁ kategorisine dönüşüm.

M₁ kategorisi için MARTOY’da belirtilen tüm onaylar aranır. (Özel amaçlı araçlar için MARTOY’un Ek XI’i uygulanır)

Çekiciden kamyona dönüşümü

Fren Test Raporu gerekli !

Şasi tadilatı yapılmaması durumunda, üst yapı için Ek VIII ve araç için  Ek VII madde 1.3 ve madde 1.42 maddelerine  uygunluğu aranır.Ayrıntılı açıklamalar Ek VII’nin metinde belirtilen maddelerinde  yer almaktadır.

Şasi  uzatıldığı takdirde, tadilat, standartlara veya araç üreticisinin tavsiyelerine uygun olmalı ve uygunluğu tevsik edilmelidir.  Dönüş yeteneği uygun olmalıdır. Yukarıdakilere ilaveten, Ek VII, madde 1.9 ve madde 1.20’ye uygun olmalıdır.

Ek VII Madde 1.9 fren tertibatının uygunluğu tip onay belgesi veya teknik servis raporu ile tevsik edilecektir. Ayrıntılı açıklamalar Ek VII’nin metinde belirtilen maddelerinde  yer almaktadır.

Gücü müsait olması  kaydıyla kamyonet veya kamyondan yarı römork çekiciye dönüşümü.

Aracın şasi boyu kısaltıldığı takdirde, işlem standartlara veya araç üreticisinin tavsiyelerine ve Ek VII 1.20’ye  uygun olmalıdır.

Araç Kamyon halindeyken, fren ve elektrik donanımı römork çekmeye uygun ise, yapılacak tadilat esnasında oluşacak değişikliklerin uygun olduğu tesvik edilmelidir. Kamyon halinde fren donanımı römork çekmeye uygun değilse, tadilatın  Ek VII madde 1.9’a uygunluğu, onay kuruluşunun görevlendirdiği yetkili teknik servislerde tüm fren testleri yapılarak tevsik edilmelidir . Römork için hazırlanacak aydınlatma donanımı da Ek VII 1.20’ye uygun olmalıdır.

Aracın şasi boyu kısaltıldığı durumda, araç üreticisinin yazılı tavsiyeleri aranacak ve işlemler buna göre değerlendirilecektir.Aracın Tescile Esas Belgesinde römork çekebileceğine dair ibare varsa, teknik servis raporu istenmeyecektir.

Takılacak beşinci teker,  5/1/2002 tarihli ve 24631 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorklarının Mekanik Bağlantı Tertibatları ve Bunların Araçlara Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği  (94/20/AT) veya ECE R 55 onaylı olmalıdır. Şasiye bağlantısı ana araç üreticisi veya beşinci teker üreticisinin talimatına göre yapılır.

Çeki kancası ilavesi

Tescile esas belgesinde römork çekebileceği belirtilen ve/veya motor gücü yeterli olan araçlarda yapılabilir.

Çeki kancası tadilatlarında Ek I Madde 16, 17, 18, 19 ve Ek VII Madde 1.48 dikkate alınacaktır.

Araçta römork için fren donanımı, elektrik donanımı ve çeki kancası bağlantı traversi  mevcutsa, 94/20/AT Yönetmeliği veya ECE R 55 onaylı çeki  kancasının araç veya çeki kancası imalatçısının talimatlarına uygun olarak takılmalıdır.

₁ veya N₁ kategorisi araçlar için araç üreticisi tarafından beyan edilen ve yerleşimi tarif edilmiş 94/20/AT Yönetmeliği veya ECE R 55 onaylı çeki  kancası, takılması halinde, montajın uygun yapıldığının yazılı beyanı aranır.

M1 veya N1 kategorisi araçlar için, tescil veya tescile esas belgesinde römork çekebileceği belirtilen, araç imalatçısının veya Tip Onaylı çeki kancası imalatçısının talimatı ile, montajın bu talimata uygun yapıldığına dair yazılı beyan aranacaktır.

Araçta römork için fren ve elektrik donanımı yoksa, çeki kancası bağlantı traversi Ek VII madde 1.48’e, tadilat   Ek VII madde 1.9’a uygun olmalıdır. Römork için hazırlanacak aydınlatma donanımı Ek VII madde 1.20’ye uygun olmalıdır. Fren ve aydınlatma tadilatları yetkili teknik servisler tarafından yapılacak deneyler ile uygunluğu tevsik edilmelidir. Çeki kancasına gelen düşey kuvvet nedeni ile aracın yük dağılımı, izin verilen dingil  kapasitelerine göre kontrol edilmelidir.

Römork çekmek üzere tadil edilen kamyonlarda, 17/1/2008 tarihli ve 26759 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorklarının Yakıt Depoları ve Arka Koruma Donanımlarına Dair Tip Onayı Yönetmeliği (70/221/AT) veya ECE R58 onaylı arka koruma çerçevesi  (katlanır tipte olabilir) bulunacaktır.

Dingil veya Lastik ilavesi ve dingil çıkartılması

Üçüncü dingil ilavesi, madde 3.5’teki koşullar uyarınca, sadece N₃ kategorisi araçlara uygulanır. Tadilat yolu ile araçlara  3 üncü dingilden daha fazla dingil ilavesi yapılamaz.

Teknik açıdan müsaade edilen azami dingil ağırlığını  geçmemek kaydıyla lastik ilavesi yapılabilir.

Çok dingilli araçtan dingil çıkartılması, yeni azami yüklü kütle hesaplanarak yapılabilir.

Dingil kaldırma mekanizması takılabilir.

3 üncü dingil ilavesi, dingil çıkartılması veya dingil kaldırma mekanizması ilavesi durumunda, frenlerin  Ek VII madde 1.9’a uygunluğu teknik servis tarafından tevsik edilmelidir.

Kabin ve karoseri  tadilatı

Belli bir marka, tip ve modeldeki  bir aracın yönetmelikte ön görülen tadilatlardan bir veya birkaçı yapılarak yeni bir model,  tip veya bir başka marka araç yapılamaz.

M  ve N kategorisi araçlarda madde 4.7.1’e aykırı düşmemek kaydıyla karoseri ve kabin tadilatı yapılabilir. Ancak, şasi numarası karoserinde bulunan araçlarla ilgili hususlarda Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri saklıdır.

M₁ kategorisi araçlara yapılacak  görünüm değişiklikleri, Ek VII madde 1.16 dış çıkıntılar, madde 1.20 aydınlatma, madde 1.54 yaya güvenliği (eğer araç kapsamında ise) maddelerine uygun olmalıdır.EKVII de madde 1.54 yok.

Üst Yapı Tadilatı

Tam ve Tamamlanmış araç belgesi bulunan araçlarda yükün ve işin özelliğine göre; damper  kasası, ahşap kasa, tank, vidanjör, itfaiye, yol süpürme ekipmanı, vinç vb. üst yapılar  Ek VIII’e uygun olacaktır. Temel aracın sistem tip onaylarının tadilat sebebi ile geçerliliğini kaybetmesi halinde, değişiklin Ek VII’de yer alan  maddelere göre uygunluğu raporlanmalıdır. Ayrıca Ek VII  madde 1.42 ‘ye uygun yan koruma çerçevesi bulunacaktır.

Koltuk çıkartılması veya ilavesi

Araçta ulaşılabilir koltuk bağlantı yerleri varsa, koltuk basit bir şekilde bağlanabiliyorsa, aracın koltuk kapasitesi azami bağlantı sayısı kadardır. Yerinden sökülmüş koltuk, koltuk çıkartma anlamını taşımaz. Ulaşılabilir koltuk bağlantıların tanımı  MARTOY  Ek II Kısım C’de yer almaktadır.

Koltuk bağlantıları, kaynak vb gibi yöntemler ile tekrar bağlanamayacak biçimde tadil edilirse koltuk çıkartılmış kabul edilir.

Koltuk ilavesinde, bağlantıların Ek VII 1.15, M₁ kategorisi için ayrıca emniyet kemeri bakımından madde 1.19, madde 1.31’e  uygun olması aranır. M₂ ve M₃ kategorileri ayrıca Ek VII madde 1.50’ye uygun olmalıdır.

Koltuk çıkarılmalarında, koltuk bağlantı yerlerinin kaynak ile doldurulduğu raporda belirtilecektir.

Koltuk ilavesinde N ve M kategorisi araçlarda genel olarak Ek VII 1.15 aranacaktır.

Klima sistemleri tadilatı.

Klima sistemi ilavesi ile değişen ağırlık ve boyutlar bildirilir. M₁ kategorisi için Ek VII madde 1.36  uygunluk aranır.

Fren sistemi tadilatı.

Her türlü fren tadilatının Ek VII madde 1.9’a uygunluğu yetkili teknik servisler tarafından test edilip raporlandırılacaktır.

Elektrik sistemi tadilatı.

Aydınlatma sistemleri Ek VII madde 1.20’ye uygun olarak tadil edilebilir.

Özürlüler için araç tadilatı

Özrü sağlık kuruluşları tarafından verilen rapor ile tespit edilen ve özür durumuna göre yapılan tadilat.

Özürlü sürücüye göre araç tadilatı. Sağlık raporundaki özür durumuna göre olduğu projede tadilat net olmalı.(2918 sayılı Trafik Kanununda (Madde 45 C/3) ve Yönetmelikte (Madde 75 H), sadece otomobil ve motosiklet için var. İçişleri Bakanlığından gelen bir yazı ile kamyon ve kamyonetler ilave edilmiş ve tamime geçmiş, Kanunla çelişmekte!)

Özürlülerin taşınması amacıyla kullanılacak M₂ ve M₃ sınıfı araçlarda 2/7/2004 tarihli ve 25510 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Koltuğuna İlave Olarak Sekizden Fazla Koltuğu Bulunan ve Yolcu Taşımak Amacıyla Kullanılan Araçların Özel Hükümleri ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (2001/85/AT) veya ECE R 107 teknik düzenlemesinde belirtilen hükümlere uygun olmalıdır.Özel amaçlı M₁ kategorisi araçlarda tekerlekli sandalye uygulamaları. Tekerlekli sandalye için ağırlık, yolcu dahil 100 kg, eğer elektrikli tekerlekli sandalye kullanılacaksa 250 kg olarak alınır. Bağlantılar için Ek VII , 1.15, 1.19, 1.31 ile  TS ISO 10542  uygulanır

Sürücü kursları eğitim araçları tadilatı

Öğretmen için gerekli kumandaların sağ tarafa ilave edilmesidir.

Okul servis aracı tadilatı

Okul servis aracı, “Okul servis aracı yönetmeliğine” uyacak biçimde tadil edilmelidir. Arkada “dur” yazısı ile dörtlü ikaz sistemi  öğrenci inip binerken çalışacaktır. Her koltukta Ek VII madde 1.31 uygun en az iki noktalı otomatik  emniyet kemeri bulunacaktır.

Emniyet Kemerleri ve bağlantıları için Tip Onayı aranacak, ayrıca Ek VII Madde 1.19 ve 1.50 hükümleri aranacak.

N kategorisi araçlarda 1/1/2009 tarihinden, M₂ ve M₃ kategorisi araçlar 13/2/2009’dan itibaren   77/541/AT Yönetmeliği veya ECE - R 16 ve 76/115/AT Yönetmeliği ECE - R 14 teknik düzenlemesinin güncel seviyesine göre belgelenmiş olmalı veya uygunluğu  yetkili teknik servisler tarafından bir rapor ile tevsik edilmelidir.

Not: Metinde Ek VII Madde 1.19 ve 1.50  aranması gerek??????

Ön (Bull-Bar), arka ve yan (marşpiye) koruma sistemleri

Ön koruma sistemi M₁G, N₁, N₁G  kategorisi araçlara takılabilir.

Aracın, görüş alanı, aydınlatma, plaka alanı, çeki tertibatı ve benzeri sistem ve aksamların onaylarını  geçersiz kılmayacak veya çalışmalarını engellemeyecek şekilde montajı yapılmalıdır.Üzerinde keskin köşe, sivri uç ve benzeri hasar verici veya çarpma anında kişiyi yaralayıcı çıkıntıların  olmaması gerekir.Ön koruma sistemi araca takıldığında yüksekliği, aracın far merceklerinin en üst noktalarını birleştiren hattın oluşturduğu düzlemden 100 mm den fazla olmamalıdır.

Tüm dışa dönük esnek olmayan yüzeyler en az 5 mm yarıçaplı bir kavise sahip olacak şekilde tasarlanmış olmalıdır.Koruyucu sistemin toplam kütlesi, her türlü bağlantı ve sabitleme elemanları dâhil olmak üzere, koruyucu olarak tasarlandığı taşıtın kütlesinin %1.2’sinden fazla olamaz ve bu kütle ayrıca 18 kg’dan  çok olamaz.

Ön koruyucu sistemler ile araç yüzeyi arasındaki mesafe  80 mm’yi geçmemelidir.Ön koruma sistemi aracın genişliğini artırmamalıdır. Aracın genişliğinin %75’ini aşan sistemlerde uçlar içeri doğru dönük olmalıdır. Aracın gövdesine gömülü olanlar, entegre sistemler veya uçların 100 mm çapında kürenin temas edemediği ve gövde ile arasındaki boşluk 20 mm’yi aşmayan sistemleri bu şartı yerine getirmiş kabul edilir.

Ön koruma sisteminin en ön ucu ile tamponun en ön ucu arasındaki mesafe 50 mm’yi aşmamalıdır. Ancak basma   mukavemeti 0,35 Mpa’dan daha az olan malzemelerden yapılanlarda bu şart aranmaz.

İtfaiye Araçları ve Yol süpürme araçlarında Tadilat projeleri yapılabiliyor

M sınıfı Araçlar Karavan yapılabilir!

Teknik Servisler: TSE, İTÜ, YTÜ, TAMTEST, TÜS-SAB ve FRENTEKNİK

         Metin BIÇAKÇI

Makine Yüksek Mühendisi

Araç Proje Şube Müdürlüğü Telefonlar: 0 312 4166455 (Şb.Md. Orhan Kulaç)  0-313-416 6451 (Sadık Bey)